Tạp ghi Hội Ngộ Pháo Binh 11/1/2009 

Vũ Hữu Tộ 

Biết viết ǵ? Vừa qua thất thập, nhưng chưa được thư thái “cổ lai hi”, chưa yên hàn như Nguyễn Công Trứ để “ngẫm việc đời mà ngắm kẻ trọc thanh”, thản hoặc vài ba năm nữa mới như Nguyễn Khuyến để thanh thản “rằng lăo rằng quan tớ cũng ừ”.  Trí óc suy thoái, trăn trở khôn nguôi, đành thuổng câu của nhà văn nào đó, khi viết dictée (chính tả) lúc c̣n học “cua suưp” (cour supérieure), có lẽ Thanh Tịnh trong Quê Mẹ th́ phải “thuở trước tôi chưa biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết” để mà nhái trại ra rằng, bữa hội nào có ư định chép ghi và giờ đây làm sao nhớ được. 

Vậy xin nói ngay đây không phải văn bản tường thuật, thứ tự lớp lang, đầy đủ chi tiết mà chỉ đột phát, đơn thuần là những cảm nghĩ hoàn toàn cá nhân, nhớ sao ghi vậy, nếu có chi thiếu sót, phiền hà, cũng dám mong nhận được hai chữ đại xá.  Không phân bua, tuy đôi chút cà kê dê ngỗng, một thứ tạp ghi của kẻ đến sau, mới hơn nửa lần hân hạnh được tham dự buổi họp mặt cỡ lớn như Hội Ngộ Pháo Binh. 

Sở dĩ phải nói chỉ có nửa lần bởi một trùng hợp bất khả kháng.  Đó là đă rắp tâm dự tất niên của một hội đoàn tôn giáo, trước khi gặp niên trưởng Trang cho hay có đại hội cùng ngày nên đă không thể tới đúng giờ như mong muốn.  Nhờ đọc “Tường thuật Đại Hội Pháo Binh Nam Cali năm 2008” trên trang nhà, rồi trên đặc san 2009, với lối viết rí rỏm, không thiếu khôi hài, trào phúng của trưởng thượng Lê Đ́nh Ninh, kẻ hèn này, phần nào đă h́nh dung ra khung cảnh sống động, tưng bừng của phần đầu kỳ đại hội nói trên. 

V́ năm ngoái không có dịp tham dự trọn vẹn, nên năm nay tự nhủ với ḷng sẽ nhất định đến đúng giờ, dầu vẫn mắc bận với hội đoàn khác, để kịp theo dơi mọi diễn tiến từ đầu đến cuối.  Khốn nỗi, trời lạnh, hơn nữa vừa mới phải thi lại bằng lái xe (DMV bắt buộc khi đáo 70, pháo thủ nào xấp xỉ tuổi này, nếu lái xe không có không xong, nên sửa soạn đi là vừa, chỉ thi viết, đo thị lực, hoạ huần lắm mới phải thi lái, nhiều “tickets”, chẳng hạn), xem chừng c̣n nghiêm chỉnh giữ kỷ luật, lái loạng quạng sợ thầy c̣ hỏi thăm sức khỏe, thêm phiền, không những mất thời giờ mà c̣n đau xót hầu bao với giấy biên phạt, tới trễ năm mười phút âu cũng là sự thường. 

Kinh tế ngày càng suy thoái, nhiều niên trưởng, pháo thủ, phải chống đỡ với kiệm ước, hạn hẹp với hưu bổng, tuy có điều chỉnh nhưng nào đâu có thấm với giá xăng nhớt, thực phẩm cứ việc phi mă nên việc tham dự đă phần nào giảm bớt bởi “lực bất ṭng tâm”. Lại c̣n “họa vô đơn chí”.  Chẳng hiểu báo động môi sinh của cựu Phó Tổng thống Al Gore đến nhanh thế nào, mà thời tiết thay đổi thật bất tường (tường không sai lỗi chính tả đâu nhé).  Gần ba mươi bốn năm quanh quẩn tại nam Cali, chưa một lần thấy trời đổ lạnh như năm nay, cái lạnh tuy không nứt da, tiêu điều buồn thảm, hoặc mưa phùn gió bấc như miền Bắc, quê hương bên nhà, nhưng đă là rào cản không nhỏ cho việc tham dự. Sáng sớm, khoác hai áo ấm vẫn lạnh.  May thay, như chiều ḷng người, chỉ vài tiếng sau, bầu trời bỗng dưng quang đăng không một vẩn mây, giúp người đến sớm dưới nắng đổ chan ḥa, có đưọc những phút tụ năm, tụ ba, sưởi ấm, hàn huyên bên ngoài nhà hàng Sea Food Paracel, địa điểm hội ngộ. 

Có thể “thiên thời” không mấy thuận lợi, sáng sủa như vừa tŕnh bày, khiến niên trưởng Trang ưu tư khá nhiều chăng.  Hẳn ông muốn hội ngộ năm nay, dù không đông đảo náo nhiệt, ít ra cũng phải lưu lại nơi người tham dự một ấn tương đẹp hầu thu hút càng nhiều pháo thủ càng tốt cho việc phát hành kỷ yếu quan trọng năm tới trước khi thực sự rũ áo từ quan (trước 75 bị bó buộc không kể) để nhường cái việc “cơm nhà vác tù và hàng tổng” hoặc “cầm bằng làm mướn, mướn không công” như quản thủ dữ kiện, chăm sóc, cập nhật hóa trang nhà, lo cho đăc san, ngay cả việc đánh máy cũng ông, cho người khác.  Nghe ông than nhiều lúc chẳng hiểu những lỗi lầm kỹ thuật từ đâu đến.  Ôi chao ôi, thời gian sao quá dửng dưng, vô t́nh với người đă từng thủ khoa nhiều khóa học trong quân ngũ từ Pháo đội trưỏng, Thảo chương cho đến Tham mưu đặc biệt.  

Nhưng phải thành thực ghi nhận niên trưởng đă dành rất nhiều tâm huyết, thời gian vào việc chuẩn bị. Vài tuần trước hội ngộ, đă có đến hai lần ông điện thoại cho những pháo thủ ở gần tới nhà để bàn thảo t́m phương thức hữu hiệu giúp cho buổi hội đạt kết quả, nếu không tối đa cũng phải chấp nhận được.  Ngay cả sơ đồ trước cửa nhà hàng cũng là  địa điểm hội ngộ đến lối vào riêng biệt dành cho quan khách, các pháo thủ, tới các bàn tiệc trong nhà hàng, hoặc những tiết mục pháo thủ phụ trách xướng ngôn cần nhớ cũng được ông soạn thảo rất cẩn thận.  Rồi đến phối trí nhân sự.  Nào là niên trưởng Thọ có nhiệm vụ giám sát tổng quát, pháo thủ Hà với chữ viết phượng múa rồng bay trách nhiệm bàn ghi danh, pháo thủ Thân, thư kư Hội Nam Cali trong bộ “complet” thời trang, chững chạc, gương mặt quen thuộc với hầu hết các niên trưởng, các pháo thủ, đương nhiện được giao phần vụ tiếp đón, hướng dẫn quan khách, những đại niên trưởng, các hội đoàn bạn, v.v.   

Riêng người viết, đầu tiên được ông đề bạt cái chức MC.  Ngạc nhiên đến sững sờ, cứ cái mửng này có điều độn thổ.  Đă hơn bốn mươi năm, nào có bao giờ đứng trước hàng loạt các vơ quan, đường đường những đấng anh hào, tuy đă “mỏi gối chồn chân”, không c̣n oai phong lẫm liệt như xưa, đă một thời tiền hô hậu ủng, “thét ra lửa” (nghĩa đen, nghĩa bóng, hiểu sao cũng được).  Mường tượng cảnh múa ŕu qua mắt thợ với tuổi lính chỉ ở hàng đơn vị, duyên nợ pháo binh ngắn ngủi đếm trên đầu ngón tay, cũng đủ khiến người viết, nếu không chết đứng như Từ Hải trong Kiều chắc cũng phải nhập viện v́ tim đập loạn nhịp.  May thay đến lần họp bỏ túi thứ hai th́ pháo thủ Tiến vui vẻ t́nh nguyện đảm trách.  Hú vía, thoát nạn.  Cám ơn đại huynh.  Hoan hô pháo thủ Tiến.  Sự xung phong của bạn đă giúp thở nhẹ cái phào.  Nhưng nào đă xong, lúc chấm dứt họp bàn, đại huynh phán một câu xanh rờn “c̣n cậu, thành phần trừ bị nhé”, nghe êm tai làm sao.  Đàn em đă trừ bị ngay từ bước đầu quân ngũ kia mà.  Nếu có trừ bị lần nữa có sao đâu, phải không đại huynh?. 

Cũng chính v́ trừ bị, không phận sự, đành luẩn quẩn nơi bàn ghi danh dự tiệc và đóng niên liễm.  Có điều chất keo phía sau bảng tên, h́nh như tiết kiệm lưu giữ quá lâu, đă khô, không c̣n đủ sức dính, nên vừa dán trước ngực đă rớt xuống.  Tội nghiệp một vài niên trướng phải khó khăn cúi xuống nhặt lên dán lại.  Sợ quí niên trưởng trật xương sống, kẻ vô công rồi nghề bèn ra tay nghĩa hiệp.  Nhưng nào đă xong, nhặt lên vừa dán xong lại rơi xuống khiến pháo thủ Hà mỏi tay viết lại bảng tên rơi xuống sàn nhà bị dầy xéo vô tội vạ đến hai ba lần.  Thế mới biết, những nhà sản xuất thật tinh ranh, chế phẩm chỉ xử dụng hữu hiệu một thời gian nào đó, nhưng cũng đành bất lực trước t́nh trạng kinh tế khủng hoảng, tuột dốc.  Chắc sang năm sẽ có văn pḥng phẩm mới, phẩm chất tốt hơn, chặt hơn.  

Cảm động thay khi thấy một pháo thủ chống nạng bước vào.  Anh nói chỉ đến đóng niên liễm, ủng hộ kỷ yếu, và lấy đặc san c̣n dự tiệc th́ anh không thể v́ một lư do riêng tư nào đó. Quí hóa thay, thân thương thay, gắn bó thay những người đồng hội đồng thuyền.   

Nh́n vào thành phần tham dự, đă có những niên trưởng, đại huynh đến từ Texas, Nevada.  Riêng Cali, vẫn có những người anh em tận miền bắc, từ thủ phủ Sacramento, San Francisco, đến San Jose, rồi miền nam như Los Angeles, San Diego, tuy số tham dự không được hùng hậu như 2008.  Hân hoan chào mừng, ngợi khen những người anh em có ḷng, không quản đường xa trăm dặm. 

Ướ c muốn của người viết là gặp lại bạn đồng khóa, điểm danh ai c̣n ai mất, người nào đă ngă gục, đứa nào đă may mắn trốn thoát, ai lao tù, kẻ nào hẩm hiu phải ở lại.  Thật không ngờ, sau năm mươi năm, vẫn c̣n nh́n thấy dăm ba ngoe, nào Tây, Kinh, Viễn, rồi hai Trung.  Có tới ba Trung, nhưng một Trung đă nằm yên trong ḷng đất, hay theo nhạc Trần thiện Thanh, đă về với mẹ mong con.  Giờ đây, với đào thải của thời gian công thêm gian truân, sương gió, thằng nào thằng nấy đă mất đi tất cả cái tinh anh, nghịch ngơm của những cậu học tṛ vừa rời mái trường, của những con nai vàng ngơ ngác phiêu lưu vào những cuộc chạy đua ăn cắp đường, vắt gị lên cổ trong bước đầu binh nghiệp.  Thời gian quả vô t́nh, nó đi măi có chờ ai.  Giờ đây, đứa bạc trắng đầu, đứa không bạc cũng màu muối tiêu, đứa khấp khểnh ba chân cuộc tỉnh say v́ tai biến mạch máu năo.  Ôi thôi “cũng đành nhắm mắt đưa chân” để một lần nữa “thử xem con tạo xoay vần đến đâu”. 

Niềm vui khác, được gặp lại những huynh trưởng tại các đơn vị cũ.  Đây Th/t Xước, Trưởng Ban 3, 1 Súng cối xa xưa.  Nhận ra anh ngay cho dù đă hơn 48 năm không gặp. Thời gian phôi pha, gương mặt trẻ trung đă được thay thế bằng những vết nhăn, mái tóc giờ đă điểm sương, nhưng cử chỉ thân thiện vui vẻ vẫn như ngày nào khiến người đối diện không khỏi không mến phục. 

Tr/t Tư, vị Pháo đội trưởng đầu tiên, đầu trắng như cước, mới vài tháng trước găp ông trong cuộc găp gỡ bỏ túi tại nhà Đ/t Trang, nay không nhận ra, nhưng luôn lặp đi lặp lại cái hạnh phúc trời thương cho sống tới tuổi này, tuy vẫn không quên kèm theo đôi chút chua chát, ta thán chuyện xa xưa khi ông bị dọa đưa ra ṭa án quân sự.  Cứ như tiểu sử cá nhân trên trang nhà, th́ niên trưởng Tư sắp vượt mốc tính tuổi ta, khi cách tính chỉ liên tục từ 13, 25, 37, 49, 61, 73 đến 85 rồi thôi không tiếp nữa, kể như người qua tuổi 85 là thượng thượng thọ rồi.  Chỉ c̣n vài tuần nữa bước vào Sửu, xin được nhất cử lưỡng tiện, mượn những ḍng này, chúc mừng thượng thượng thọ đến niên trưởng. 

Tr/t Liên, cũng Pháo Đội trưởng cũ, người đă có với người viết rất nhiều kỷ niêm.  Gặp ông nơi bàn ghi danh, đ́nh thần măi, mới nhận ra đến bắt tay hỏi liệu có nhận lầm. Một lần nữa, phải nói thời gian quả nghiệt ngă, mới ngày nào đây, c̣n di chuyển khắp miền trách nhiệm từ Kiên Giang đến Sóc Trăng, mà giờ đây, khi cầm máy ảnh, tay ông đă run.   Đại huynh à, nhớ những ngày buồn ngồi đánh chắn với nhau, tiểu đệ thấy tay anh đâu có run.  Hay những đêm nhảy đầm tại câu lạc bộ sĩ quan, mà nhiều phu nhân chưa bao giờ biết đến “piste”, cho người lén coi xem phu quân đang nhảy với ai, anh c̣n “tango” lả lướt lắm mà.  Nếu bất ngờ hội ngộ bữa nay có khiêu vũ, liệu anh c̣n phong độ “xoay valse” mà không té?  Gặp nhau, anh mừng nắm chặt tay măi, ngay cả lúc chụp h́nh lưu niệm, định gỡ ra nhưng sợ mất đi những giây phút quí trọng, đành ở thế án binh bất động, giá như ở ngoài đường, hẳn thiên hạ đă cho là những người đồng tính.  Đó là chưa kể đă truyện tṛ một lần trên điện thoại gần 120 phút vẫn chưa đủ để nhắc lại những kỷ niệm buồn vui, khi anh biết được số điện thoại của người viết qua niên trưởng Trang. 

Một bất ngờ khác khi gặp anh Ích.  Gần hai mươi hai năm cùng một hội đoàn tôn giáo, có lẽ v́ kín đáo, khiêm nhường nơi anh, nên chi biết sơ qua về anh.  Chữ “anh” mà không phải “niên trưởng” được viết, dù anh đă xuất thân từ khóa 3 Thủ đức, bởi lẽ theo tôn chỉ của hội đoàn gia nhập th́ dù tuổi tác có cách biệt mấy cũng là anh em.  Nhưng chắc cũng không sai để thể hiện t́nh “huynh đệ chi binh” phải không anh Ích?  Đại để chỉ biết anh qua “Bước đầu quân ngũ” có học vị tiến sĩ, từng thuộc khối Văn hóa vụ, giảng dậy tại Vơ bị Đà lạt, chứ đâu ngờ anh cũng gốc gác nhà pháo, mà bài trong Đặc san Pháo binh 2009, anh đề cập tới Đề lô, nghiệp chướng đầu đời khiến người viết thật tâm đắc. Quả là đồng thanh tương ứng, dù khoảng cách tiền sát cách nhau đến hàng chục năm. 

Điểm son đáng ca ngợi là buổi hội ngộ khai mạc thật đúng giờ.  Hội trường c̣n đang sinh động với thăm hỏi, hàn huyên, nở như bắp rang của những pháo thủ, niên trưởng vừa tới, những màn chụp h́nh lưu niệm, th́ từ vi âm, một giọng cất lên:  Chương tŕnh hội ngộ bắt đầu trong giây lát, kính mời quí quan khách, quí niên trưởng và các pháo thủ trở về chỗ ngồi.  Thế là chi vài phút sau, mọi người đă yên vị với bầu khí hội trường thinh lặng nhưng không kém phần ấm cúng để nghe pháo thủ xướng ngôn đọc các tiết mục trước khi giới thiệu niên trưởng……tuyên bố chính thức khai mạc hội ngộ. 

Từ ngày lưu lạc nơi đất khách chưa khi nào người viết được tham dự lễ chào quốc kỳ long trọng, trang nghiêm, cảm động như hôm nay.  Hầu như mọi người đều cố gắng hát  thật to, như muốn gửi gấm nỗi ḷng về đất mẹ bên kia đại dương.  Hồn thiêng đất nước, anh linh các chiến sĩ hy sinh cho đại cuộc như phảng phất đâu đây, chứng dám ḷng thành của những đứa con, những người anh, em xa xứ, dầu sống vật chất dư thừa, nhưng tâm hồn trống vắng, khắc khoải, bất đắc dĩ phải tạm dung, nhận xứ người làm quê hương thứ hai.  Bầu khí linh hoạt trở lại và lần lượt các tiết mục trong chương tŕnh như giới thiệu quan khách, chúc tết, được nhịp nhàng tiếp nối.  Riêng tiết mục “tŕnh bày kỷ yếu”, niên trưởng Trang như muốn cổ vơ sự tham gia tích cực của các pháo thủ vào việc thực hiện kỷ yếu, lại một lần nữa tuyên dương nồng nhiệt các niên trưởng đảm trách kỹ thuật cũng như hiệu đính chính tả.   

Nhưng đă khen th́ cũng nên nhắc tới một sự kiện chưa mấy hoàn hảo để hoàn chỉnh lần tới.  Quả ban tổ chức đă tinh tế điều chỉnh âm thanh đủ nghe cho những quan khách, niên trưởng ngồi gần sân khấu nhưng những người ngồi khá xa th́ không nghe rơ.  Đề nghi, lần tới, nếu được, nên chỉnh âm thanh mạnh hơn những loa đặt phía sau, hoặc bên hông như kiểu ngồi nghe ca nhạc ở nhà.  Hay kẻ hèn này, một phần có thể đổ lỗi nghiệp chướng pháo thủ thêm thắt, nhưng thực t́nh là gia truyền, bị cái tật nghễnh ngăng, mà ra nông nỗi.  Nhớ cách đây ít lâu, điện thoại viễn liên cho đứa cháu con ông anh bên Úc, nó nói sao chú giống ba cháu quá (ông anh đâu có phải pháo thủ, biệt động mà), chẳng những trán hói không c̣n sợi tóc mà khi nói chuyện th́ luôn những câu hỏi “cái gi”, “hả”, bèn phải trống lảng nói chú hoặc ba cháu nhờ thuộc “gene” hói và lăng tai mà tránh được không biết bao nhiêu chuyện thị phi.   

Ngoài những thủ tục nghi lễ trong chương tŕnh, phần văn nghệ thật vui, độc đáo với những mục tự nguyện, tự phát.  Thật đáng ca ngợi phu nhân một niên trưởng nào đó (mới đ̣ mà đă quên) ngâm thơ Yên Thao khiến người viết có cảm tưởng nếu như có thêm tiếng sáo của Tô Kiều Ngân ngày xưa th́ tuyệt quá, cứ như đêm khuya nào đó, nơi vị trí heo hút Làng Vây (Lao Bảo), mở “ra dzô” nghe Tao Đàn.  Sao mà tha thiết nhắn nhủ khi “anh rót cho khéo nhé, kẻo nhầm nhà tôi” khiến người viết vẫn c̣n hồi hộp khi “đề lô cho Biệt động, chỉ sợ xin “rót” lầm quân bạn th́ mạng ḿnh cũng không c̣n.  Cũng may “hỡi anh lính chiến.người bạn pháo binh ơi, đă đến giờ chưa nhỉ, mà nghe như trại giặc tan tành”, một thứ tan tành không “nổ đùng” như pháo Hồ Xuân Hương trong “Cuộc Cờ Người.”  Xin thêm thắt một chút về nữ sĩ mà thầy dậy Việt văn của người viết giảng rằng, dựa vào phân tâm của Freud, một số các nhà biên khảo cho rằng không có thật.  Đó chỉ là tên do một số văn, thi nhân đương thời, v́ phải lệ thuộc quá khắt khe với đạo đức Nho giáo, đă không thể cớt nhả, đùa cợt, nên tạo ra như điểm tựa để giăi bày uẩn ức của ḿnh và cũng theo phân tâm học, Hồ Xuân Hương quả thực, nếu có, chỉ là người đàn bà rất b́nh thường với gương mặt rỗ.  Chẳng hiểu diễn dịch đó đúng hay sai, đến nay đă bị phản bác thế nào, hoặc được sáng tỏ ra sao, dám mong các bậc cao minh chỉ giáo.  Riêng kẻ hèn này khi c̣n mài đũng quần trên ghế nhà trường, đă dương dương tự đắc cho ḿnh là người thuộc rất nhiều thơ, đem tất cả “sở tồn làm sở dụng” khi lia lịa múa bút trong bài nghị luận văn chương về nữ sĩ suốt 4 giờ buổi sáng kỳ thi năm xưa.  Nhưng giờ đây, dù c̣n nhớ khá nhiều, cũng không dám trích dẫn, bàn bạc thêm sợ mang tiếng già dịch (được niên trưởng Hoàng Đức diễn nghĩa rất rơ trong bài “Già dịch” nơi đặc san 2009, đôi chữ bốc thơm tác giả) không nên nết hoặc chưa trót đời. 

Ông Pháo đội trưởng cũ cứ xuưt xoa măi với lối ngâm thơ rất nghệ thuật của niên trưởng Vân. Ai dám bảo người pháo thủ với gương mặt lầm ĺ, đầy nét phong trần, chỉ biết đến súng đạn lại không có những giây phút thanh thoát với thơ nhạc. Ngồi xa sân khấu, chỉ nghe tiếng c̣n tiếng mất, cùng hợp với vị cựu Pháo Đội trưởng, có lời tán dương.  

Cuộc vui nào rồi cũng đến lúc kết thúc.  Không ngờ bốn tiếng đă qua đi trong khoảng khắc.  Thật hơn một nửa ngày không lăng phí.  Thế mà nhiều pháo thủ, cứ như Lamartine, c̣n muốn thời gian dừng cánh lại, để mà tâm sự, để mà hàn huyên.  Ra khỏi nhà hàng vẫn c̣n quyến luyến chưa rứt ḅ.  Trước khi ra về đại huynh hỏi câu rất  ư tâm lư “hôm nay thỏa dạ chưa, gặp lại bạn đồng khóa rồi chứ?  Đúng như vậy huynh trưởng, cám ơn các bạn đă dành cho giây phút nh́n về dĩ văng, đặc biệt Trung (Hồ) đă cho biết khá nhiều giai thoại vui buồn, những thăng trầm của hơn 16 năm từ khi nhập cuộc cho tới ngày ră đám. 

 Sau cơn giông trời lại sáng, hy vọng chu kỳ kinh tế đổi chiều khá hơn, để sang năm chúng ta, lại có cơ hội gặp nhau đông hơn, tưng bừng hơn trong ngày phát hành kỷ yếu.  Mong lắm thay.