Phao thu Le Chau Loc noi chuyen ve Tong Thong Ngo nh Diem

                                                    Song Le  

Ngi viet bai nay quen biet phao thu Le Chau Loc v va la ong nghiep phao thu va cung chung n v vi nhau trong nhng nam 1956, 57, va 58 tai Bnh Thuy Can Th, va Trang Bang Tay Ninh.

Anh la mot S quan Phao binh Viet Nam Cong Hoa co qua trnh phuc vu va thang tien kha ac biet. Tot nghiep S Quan Tr B Thu c Khoa 5 - V Dan. Hoc Phao Binh Tai Trng Phao Binh Phu Li, tu nghiep phao binh Chalons-sur-Marnes (Phap) va Fort Sill (Hoa Ky), tng la huan luyen vien nhieu Trng Phao Binh trong nc (Phu Li, Duc My) va ngoai nc (Fort Sill USA). n v chien au au tien Anh phuc vu la Tieu oan 21 Phao Binh. Roi Trng ai Hoc Quan S, roi L oan Lien Binh Phu Tong Thong.  Cuoi nam 1959 Anh la S quan Tuy vien cua Tong Thong VNCH Ngo nh Diem cho en ngay ao chnh 1-11-1963.  Roi Phao Binh Quan oan III va Trng Phao Binh.

Anh xin giai ngu sau ngay ao chnh va c giai ngu nam 1965.  Thi tuyen vao Hoc Vien Quoc Gia Hanh Chanh. Tot nghiep oc s khoa 13 va Cao hoc Hanh chanh khoa 5. Nghien cu hau Cao hoc ve Quan Tr Phat Trien tai cac trng ai hoc London, Oslo, Dublin. Tham quan cac he thong Phat trien va Phong ve tai Do Thai va An o. Giang vien Trng Quoc Gia Cong Tac Xa Hoi (Sa Gon). Cuoi nam 1969 Anh tham gia Lien danh Bong Hue cua Luat s Nguyen Van Huyen, ac c vao Thng Ngh Vien VNCH.  Anh la Ngh s cho en 30 thang T en, 1975.

Khi lu vong nc ngoai, trong suot 23 nam (1975-1998), cu phao thu Le Chau Loc hoat ong khong ngng khap A, Au, Phi, My cho cong viec cu tr nhng ngi t nan Cong san.  Phan quan trong hn gom viec thiet ke va ieu khien cac d an chng trnh vien tr phat trien vng ben cho cac quoc gia trong khoi e tam the gii khap A, Phi, ong Au va Trung ong.  Anh ve hu nam1998 tai Hoa Ky. Mac dau Anh ang hu tr, ngi ta van thay Anh xuat hien trong cac hoat ong truyen thong, xa hoi, chnh tr khi cai lao va cai benh khong hanh ha Anh qua mc.

Ngi viet, cung nh nhng ai tng quen biet Anh trong Phao binh, trong Thng vien, hoac cac lanh vc hoat ong khac cua Anh, eu tm thay ni Anh mot ngi ban, ngi cong s, ngi ch huy vui ve, t ton, nang ong trong cong viec, co tinh than trach nhiem, co ao tam, va ang tin cay.

Ngi viet ngh rang ban ong oi trong quan ngu cung muon nghe ngi ban nay hien la mot trong so t nhan chng song con lai ke cho biet mot vai viec n s ve Tong Thong Ngo nh Diem.  Lai ngh Binh chung Phao Binh VNCH trc kia, co mot phao thu nh the trong hang ngu, han cung la hao s. V muon tot ep khoe ra nen a hi dai dong mot chut ve Anh Le Chau Loc. 

***

Tong Thong Ngo nh Diem la mot con ngi lch s. Ong la Tong Thong au tien cua Viet Nam t do va la v sang lap nen Cong Hoa Viet Nam.  Sau chn nam cam quyen a b tham sat bi chnh ke ong minh Ong tin cay, bi chnh hang khanh tng Ong tao ra. Khi Ong nam xuong, nhng ngi mu giet Ong va cong san  thu ghet Ong a beu xau Ong tan te bang nhng ieu tieng ba at b oi, bang nhng s that b bop meo e chay toi, e lap liem nhng y o xau xa, nhng tam a phan phuc. en nay a 45 nam qua, ngi i van con nhac ti Ong. Van con ngi khong a, van con  ngi thng tiec. Van con li boi bac, van con li benh vc.  Tuy nhien nhng s that lch s lien quan ti Tong Thong Ngo nh Diem ang dan c sang to nh nhng phat hien t nhieu tai lieu c giai mat t pha Moscou, Peking, Ha Noi va Washington, t li tuyen bo hoac bai viet cua nhng ngi phan tnh, va tiet lo cua nhieu nhan chng ang tin. Nha bien khao Minh Vo a cong phu gom gop rat nhieu nhng y kien trai ngc o vao mot cuon sach ac biet: Ngo nh Diem, li khen tieng che nham trnh bay vang thau trc cong luan va tra lai cong ao cho mot v Tong Thong ma c hanh ngi ngi khong ai boi en c, va muc tieu chnh tr suot i ch la mu cau oc lap toan ven chu quyen, t lap cho at nc, tien bo, t do va nhan pham cho ngi dan, an lac, thnh vng cho i song.

***

ai uy Le Chau Loc c Tong Thong Ngo nh Diem chon e lam mot vai cong tac ac biet khoang cuoi nam 1958 va sau o hn mot nam c chon lam S quan Tuy vien. Trong thi gian gan Tong Thong, chac chan Anh thng c nghe va thay li noi va sinh hoat hang ngay cua v lanh ao quoc gia nhng khong thay Anh viet ra hoac ke lai. Hnh nh Anh khong muon day da vao cuoc oi co ve ngi a khuat ma Anh rat mc knh trong. a nhieu lan toi (ngi viet bai nay LVT) ngo y muon c Anh ke cho nghe nhng mau chuyen nho mat thay tai nghe o ma Anh con nh c ve Tong Thong Diem. Mai gan ay Anh mi ong y, v co o lui thi gian va thuan li cho s tra lai chan ly cho lch s Viet Nam.  Anh cung muon bay to tnh ngha anh em vi vong linh cac anh hung bo mnh v chnh ngha dan toc va tap the nhng chien s quoc gia con ngam hn ni at khach.

Ve can than.

Ai la nhng can than cua Tong Thong?

La mot s quan tuy vien (SQTV), Le Chau Loc lam viec hang ngay sat canh Tong Thong, tiep xuc va sinh hoat vi cac v co ten tuoi sau ay: Bac s Bui Kien Tn, Y s rieng cua Tong Thong, Ong B Th Tran S, Ong Chanh Van phong ac biet Vo Van Hai, Ong ong Ly Quach Tong c, Ong Pho ong Ly oan Them, Ong Tong Th Ky Nguyen Thanh Cung, Ong Pho Tong Th ky Nguyen Van Can, Ong Ton That Thiet, S Noi dch Phu Tong Thong (PTT).  Ong Trng Bu ien lam Giam oc Nha Bao Ch, Ong Ton That Thien, mot trong 4 hay 5 ngi theo Thu Tng Ngo nh Diem ve nc, gi chc vu Tong Giam oc Viet Nam Thong Tan Xa va cung la thong dch vien chnh thc cua Tong Thong.  Sau  o Ong Trng Bu Khanh tiep gi chc vu Tong Giam oc Viet Tan xa.  Ong Hoang Thuc am lam Giam oc Nha Nghi Le.

Ben pha quan s th co Tham Mu Trng Biet Bo Phu Tong Thong, trc chnh bien 1960 la Trung ta Cao Van Vien c bo nhiem T Lenh L oan thay the Nguyen Chanh Thi, ve sau thang ai tng gi chc vu Tong Tham Mu Trng .  Tiep noi bi Trung ta Le Nh Hung, ch huy cao cap cua Thuy Quan Luc Chien.  S quan lai phi c Tong Thong la Trung ta Phan Van Sang, sau nay thang Chuan tng Khong quan.  L oan Lien Binh Phong Ve Phu Tong Thong do Trung ta Le Ngoc Trien, sau nay thang Thieu tng, vi nhieu s quan xuat sac khac nh Thieu ta Nguyen Hu Due, sau len ai ta Tham Mu trng, ai uy Nguyen Van Cua ve sau thang ai ta T lenh L oan IV Thiet giap.

Di lau la Van phong Ong Ngo nh Nhu, Co van Chnh tr, phu ta loi lac ma ban hay thu eu ne trong, co Trung ta Pham Th ng, ai uy Nguyen Ngoc Hap, ve sau thang Trung ta.  Ho eu la nhng s quan trong danh d va trach nhiem.

Tong Thong co trc sau 12 S quan Tuy vien.  Trong so nay co 5 ngi ve sau thang Tng trong Quan Lc Viet Nam Cong Hoa.  Nen ke cac Tng Huynh Van Lac, Ho Trung Hau, e oc Diep Quan Thuy,  Ho Van Ky Thoai, tat ca ve sau eu la T lenh cac ai n v tac chien khap cac vung Chien thuat.  Mot v t tran la ai ta Trng Hu c, Thiet giap, thang ham Chuan tng.  So con lai eu len s quan cao cap, trong so co Trung ta Nguyen Cu ac.  Ch tr ai uy khong quan o Tho rat tiec t nan phi c khi hay con tre va ai uy Phao Binh Le Chau Loc, thng ngh s VNCH (69-75).

Tuy nhu cau cong viec va chng trnh hanh ong cua Tong Thong, S quan Tuy vien gi vai tro t nho nh lo but viet giay t, en viec quan trong hn nh mi on va cap nhat so dien kien t cap Bo trng Chanh phu, ai bieu Vung Chien Thuat, Tong Tham Mu Trng va cac T lenh, Tnh trng en Giam oc cac Nha s Trung ng, cac nha Bac hoc, Giao s, Than hao nhan s v.v..  Mot trong nhng vai tro quan trong khac thuoc lanh vc nghi le, lien he en viec mi on, a tien cac khach ngoai quoc (ai s, tng lanh v.v) .  Hang nam ban giao cong vu oi ba lan cho cac v tng lanh c Tong Thong ch nh lam S Quan Tuy vien Tong Thong trong nhng dp ai le, nh Quoc Khanh hay cong du quoc ngoai.  Nhng ngay nh vay lai cc hn v phai pho ta sat canh tng phut an anh S quan tuy vien mang sao nay.

Nhn ky quanh vong cac cong s vien tiep can trong hay ngoai khuon vien Phu Tong Thong, ta thay co u thanh phan Trung Nam Bac, hau het theo ao Ong Ba hay ao Phat.  Th du Tien s Ton That Thien (con song ngoai cu tuan) la mot Phat t thuan thanh, mot rng cot cua ai hoc Van Hanh sau nay.  Ong ong ly Quach Tong c la mot trong rat t oc Phu S t trao Phap thuoc, c ne v va knh trong co phan troi hn Pho Tong Thong Nguyen Ngoc Th ve tai c va liem s.  Than phu Ong ong ly la ngi Viet goc Hoa, noi tieng Viet cha thong, chu mot tiem bach hoa nho tai ch Ca Mau, c Tong Thong ghe tham mot lan.

Ve i song hang ngay.

Tong Thong co loi song n gian, thanh am cua mot nha nho Viet Nam.  Ging ngu at ngay trong phong lam viec.  Pha sau ghe banh va ban tron dung lam viec va an uong, ke mot cai ging rong loi mot met, sap nep go, lot chieu bong e ngu.  Khi nao than the bat an mi cho trai them mot mieng nem bong gon mong.

Ngoai gi lam viec, Tong Thong mac ao dai tham, i dep.  Luc lam viec ma khong co tiep khach, Tong Thong cung mac ao dai en, xem chng nh thoai mai hn.  Bnh thng mac au phuc, ao chemise dai tay, that ca vat am mau, khi co khach th khoac ao banh to vao.  Luc tiep khach ngoai quoc th chai chuot hn vi bo o sat kinh trang hay quoc phuc ao dai gam khan ong en.  i tham vieng ben ngoai hay kinh ly toan quoc th mac o tay mong, oi non n va xach gay, co khi mang giay ong loi bun.

Moi ngay cua Tong Thong thng khi s bang mot Thanh le luc tri cha sang, do cac linh muc tuyen uy hay ban hu dang.  Cham dt mot ngay dai met nhoc bang qu goi cau nguyen am tham ben ging (oi khi ca gi, hai canh tay dang rong).  Ca ong kn, s quan tuy vien hay hau can can g lam mi ra vao. 

Sau thanh le, oc nhieu sach, tap ch, duyet bao (Anh, Phap va Viet ng, oi khi Han van).  Ke dung lot long, thng la chao trang vi da mon, uong mot to tra noi bot.  Mot oi lan s quan tuy vien c bao :Ne mi an coi, ngon lam. (S quan tuy vien da da cam n, nhng bung th oi an hang ngoai Thanh The de nuot hn nhieu).

S quan tuy vien nhac thay y phuc theo s co van cua Nha Nghi le.  Tiep theo la mot chuoi cong viec khong ngng ti mot hai gi tra: thng khi au la Bac s Tn tham hoi sc khoe cua Tong thong, ke en la Ong B th hay Ong Chanh Van Phongac Biet, cac Ong trong Van Phong ong Ly, Van Phong Tong Th Ky, S quan Tham Mu Biet bo, cac v thuoc Nha Nghi le, Nha Bao Ch va Viet Nam Thong Tan xa.  Cham dt phan nay vao khoang 9 gi sang.   Trong vong au nay, Tong Thong ch th S quan Tuy vien mi hay nhac cac v trong Hoi ong Chnh phu, trong Bo Tong Tham Mu, cac T lenh Vung, S oan hay Tnh trng can gap.  S quan tuy vien cung trnh Tong Thong cac v tham quyen Trung ng hay a phng muon dien kien trnh viec va nhac Tong Thong chng trnh hoi kien vi cac ai s, khach ngoai quoc theo nh Nha Nghi le e trnh.

t thay Tong Thong an tra trc 1 gi.  Co khi an tre vao luc 3 gi.  Thng cm tra thanh am, nhieu khi ch oi ba cai bap con non, va to tra Hue.  Hau can ong ca phong loi na tieng en mot gi, roi lam viec lai.  Boi chieu thng dung e suy t, ong nao chieu sau, chien lc, co khi mot mnh. oi khi vi nhng cong s vien xa gan c mi goi rieng.

Khong co gi giac an nh cho mot ngay dai lam viec.  Khi co ngi trong than toc ti tham nhat la c Cha Ngo nh Thuc t Vnh Long len hay sau nay t Hue vao, th Tong Thong ngh sm hn mot chut, vui ve vieng tham, dung cm v.v..  Nhng luc co cac chau chay t pha Ong Ba Co Van sang tham , th ci vui, tre trung han lai.  Cm chieu nhieu mon an hn, nhng nhng mon an qu van la cac mon an Hue quen thuoc ma ngoai nha gi vao.  Khong uong ru nhng hut thuoc Melia th hi nhieu.

Buoi toi tiep tuc duyet ho s mot mnh, oi khi cho mi nhng hoc gia, chuyen gia tham khao ve nhng van e Tong Thong lu tam cach rieng.  Luc xay cat lai Dinh oc Lap va cac tnh quan l mi tren cac mat khu ch va vung heo lanh, Tong Thong thng cho mi Kien truc s Ngo Viet Thu, ban thao ve kien truc va thiet ke o th en qua na em.  Tong Thong trc tiep ch ao viec thiet nh phoi tr phong oc Dinh oc Lap vi s co van cua Kien truc s lng danh the gii nay.

en ay phai nhac en Ong An, co the goi la ngi noi tr a theo pho ta Tong Thong t khi lam quan.  Rat trung thanh, khiem ton, hy sinh, kn ao giup Tong Thong sinh song hang ngay.  Di bep th co ba bep gia lo nau an, trang trai $50 moi ngay cho phan am thc cua Tong Thong, Ong An, Ong Bang mot s quan hau can khac cung rat trung kien.  Khi can may mac, Ong An hay Ong Bang cho mi Ong Chua, chu tiem may au phuc ngoai pho vao o cat.

Ve giai tr

Phan ln th gi cua Tong Thong la e lam viec.  Giai tr rat t vi nhng thu tao nha quen thuoc.  oc sach xem cac tuan san Phap, Anh, va Viet ng, rat thch tap san chuyen ve may anh, hnh anh nh Photography.  Tong Thong rat thch may anh va ky thuat chup anh.  ay phai nhac ti Ong Ha Di, mot ngi Viet goc Hoa co the ke la nhiep anh vien chnh thc cua Phu Tong Thong.  Tong Thong cung rat thch kien truc nen thch noi chuyen vi Kien truc s Ngo Viet Thu.

Mot thu giai tr khac la trong ta hoa hong.  Moi lan len ngh dinh so 2 a Lat, thng e ca gi cham soc cac hang hoa hong.  Ci nga i quanh oi nui cung la mot thu vui na. S quan tuy vien ci nga theo Cu co ai ta Thiet giap Trng Hu c, sau t tran tai mat tran giai toa An Loc truy thang Chuan tng va ai uy Phao binh Le Chau Loc.  oi chieu nhan ranh roi mot chut, th xuong tham nga di chuong pha cong Nguyen Du.  S quan tuy vien phai nh bo voi vao tui vai cuc ng e khi Tong Thong cha ban tay ra pha sau ngoac ngoac xin ng cho cac con nga, th trao ngay vao tay mot hai cuc ng.  Cac con nga xem chng biet ro Tong Thong, nen than mat ke mui vao sat mat Tong Thong th manh, oi ben xem chng thch thu lam.

Khi i ngang day nha nhan vien phuc dch cong xa va oan mo to ho tong, Tong Thong khong quen tham hoi bang nhng li than thng goi v con cua ho la thm va cac chau.  Cac ba v trong trai gia binh eu nhac nh mot cach thch thu than tnh chuyen Tong Thong goi cac ba la cac thm.  Trung uy Nhan, tai xe cho tat ca cac cuoc xe dch va le lac rat c long tin cay cua Tong Thong, co can nha luon tai ay.

Ve Kinh ly

Tong Thong thch tham vieng ot ngot xa ap, on bot heo lanh, trai gia binh, phng xom , ch bua, en chua e tm hieu tnh hnh, gan gui dan chung va binh s.  Co le trong ca nc va ca Quan oi khong co ai biet nhieu ni, nhieu chon bang Tong Thong.  T nui rng Cao nguyen xuong cac vung can sn, ven bien Nam Hai ra tan Cu lao Re hay Con ao, vung mat khu mien ong xuong tan vung mat khu mien Tay, t Ca Mau, Ben Tre, Hau Ngha, Phc Long, Phc Thanh, Quang c, Ben Giang, A Sao, A Li..  Ban co biet Mang But au khong?.  Tong Thong a ap xuong o trong mot ngay ma am u bang phi c caribou do Trung ta Sang lai.  Phi cong phai bay ln vong quanh hn na gi ch co mot cho trong gia am may en e chui au ap: thanh cong nhng banh trc may bay ch con cach au phi ao (la ho nui)  loi mi thc, lun sau xuong bun.  Cung tai v Tong Thong nht nh phai tham tien on o cho c.  Thieu tng Khanh en trc bang mot phi c L19, may man cung khong sao, nhng banh lai may bay gay la.  Tong Thong a xin loi v tat ca moi ngi tren may bay a oi ma, ngoai tr phi hanh oan, Tong Thong va S quan Tuy vien van nh thng.

Nhac lai chuyen i kinh ly, ai uy tuy vien Le Chau Loc co mot li thu nh sau: Nhng chuyen xuat hanh khoi Dinh oc Lap gan nh hang tuan, a phan cuoi tuan, a nhieu lan khien Anh phat benh, t hoi co the phuc vu dai lau c khong.  Khong lay lam la mot so cac s quan tuy vien trc a xin tr ve n v sm v hao mon (burnt out).  Hai lan, sau nam th nhat va sau nam th hai, Anh Le chau Loc xin tr ve n v, hai lan b goi xa phong rat ky.  Nhng vao nhng nam chot cua Tong Thong cang thay tnh hnh kho khan cang thng Ong Cu, nen chap nhan tiep tuc gian lao goi la noi gng chut t.

That ra khong phai tat ca cac chuyen kinh ly eu cc nh chuyen an le Giang Sinh am Di, ghe bo xep cang ra tren nen ngap nc bun lom bom.  Nhng chuyen ve Hue, tham Co o, tham Ba Cu Co, tham Phu Cam that th tha vui ve.  Sau khi theo Tong Thong len lau op ep, vao phong ngu ay mui moc, e gi cai cap, S quan tuy vien c Cu  khuyen khch i tham thu Hue.  Phan Cu th thang xuong nha ngang lp mai tranh day, tham vieng Me, c ho nh quen het mnh la ai, quen moi u t phien muon, hoi han nh ngi con nho.

Vai mau chuyen kho quen.

Chuyen ngi lnh qu goi.  Trong mot chuyen kinh ly mien Trung, khi duyet qua hang rao dan chung, co hang lnh ng trc, Tong Thong ang bc sai nhanh tay cam non vay chao dan chung ang hoan nghenh Tong Thong, bong dng lai: mot binh s ln tuoi qui goi xuong e chao Tong Thong khi bc ngang qua.  Tong Thong lui lai mot bc, anh lnh day va noi ln vao tai anh :Lam lnh khong co qui, ch ng nghiem chao kieu lnh.  Vo nhe au Anh lnh roi tiep tuc i.

Chuyen i tham Thay e cam n.  Vao au nam 1962, sau cuoc bau c Tong Thong nhiem ky II  thanh cong.  Mot hom Tong Thong day sm ch th S quan Tuy vien Le Chau Loc a Cu xuong Chua e cam n Qu v cao tang tu s Phat giao a ung ho Cu trong ky bau c va qua.  Ch th cuoc i tham phai n s, than tnh va trc gi thanh pho thc day e tranh ket xe toi dan chung. Mnh i mot xe.   Tha ai lai.  Th mi lai, khoi ho tong rm ra.  Tha Cu Khong nen, phai co an ninh toi thieu, theo qui luat ieu hanh an nh. Cha sao ma kho vay-Thoi c i lo ngay.  Tha Cu phai cho Qu Thay hay e chuan b, t ra la na gi trc. nh xin cac Thay hay t nhien, ng lo ngai, vui hn.  oan xe ngan nhat, em ai nhat: mot xe canh sat o Thanh dan au khong en chp, khong coi hu.  Trung uy Nhan lai xe Tong Thong co S quan Tuy vien ngoi ben.  Va xe can ve oan hau.  en ni thay cac Thay con ang lang xang sap hang hai ben ngoai vao, Tong Thong hi ai ngai, nhng roi dan bc, vay non chao hai hang Tang Ni.  Bong co mot tang ni tre bc ra :Knh Chao Tong Thong.A thay ve roi a. Da, mi may hom nay, cha kp vao cam n Tong Thong. Khong sao, toi biet hoc hanh xong het roi ma,. Khi tien nh Ong S quan ay a vao tham toi. Sau o mi biet tu s nay la ai c Thch Quang Lien, c Tong Thong gi i hoc Michigan State University Hoa Ky, thanh at, sau m Trung Hoc Bo e Cau Ong Lanh.

Sau khi Tong Thong dung xong tra vi cac Thay va bay to long cam n oi vi cac Thay va Phat t, mot v Thng Toa bong ng len tha ln Knh tha Tong Thong, anh em chung toi co mot chuyen buon Tong Thong.  Sng sot, Tong Thong noi :Cam n Thay noi thang, xin cho toi biet chuyen chi. Knh tha Tong Thong, anh em chung toi va c tin ben Colombo cho hay Tong Thong Viet Nam Cong Hoa co gi tang c at Lai Lat Ma mot so tien ln la 10000 my kim.  Sao Tong Thong khong cho anh em chung toi biet e chia vui?.  Hi boi roi mot chut, Tong Thong ngang au len noi :Da, toi ngh o ch la bon phan mnh phai lam, khong nen noi ra.  c at Lai Lat Ma va ri Tay Tang lu vong, bon ba cc kho   Nepal va mien Bac An o.  Toi c tin rat thng xot, nen san co so tien va nhan c cua Vien Magsaysay thng cho mot v lanh ao xuat sac trong nam cua mien A Chau Tu Do, toi voi va gi Ngai e chi dung khi gap nan.  Bon phan thoi.  Va chang Ngai la ang lanh ao tinh than sang choi A Chau, ch co sc manh hu than chong lai oc tai vo than, xng ang cho ta ngng mo noi gng va ho tr.

Chuyen la c.  Hom o Tong Thong i kinh ly tnh Kien Tng.  Khi phi c ap xuong phi trng th a co ong ao dan chung ng nghenh on, doc dai hai ben khan ai, canh phi ao.  Phi c taxi cham vao bai au th bong nhien Tong Thong hoi S quan Tuy vien ngoi xeo pha sau Anh co thay g khong?.  Tha dan chung ong va co c. C g vay?.  Th ra nhn lai mi nhan ra c vang trang cua Vatican, khong co may c Viet Nam.  Tong Thong nen gay xuong san phi c va ra lenh tr ve :ay khong phai la x Vatican, ay la x Viet Nam, vay c Viet Nam au?.  Trung ta Sang voi bc xuong can ngan.  S quan tuy vien :Tha Cu co the ong bao gia tre ln be a i ch Cu t hoi 3 gi khuya, bay gi Cu bo ve th ho se buon biet may. Ha hoa tc khac, may bay vao cho au, ca m, Thieu ta Tnh trng (ten Nht?)  bc len chu loi va xin Cu cho na gi e thu ven lai.  Na gi sau, c x Viet Nam Cong Hoa phat phi bay theo gio long ong Thap, Tong Thong bc xuong i dai theo tng dan chung, hn h va vui ve.  Ca ngay tham vieng, khong biet met, chieu ve hau nh quen han chuyen buoi sang. 

Ngay no i qua ng Vo Tanh Phu Nhuan, Tong Thong thay trc mot tru s nho co treo mot la c quoc gia phai mau va rach.  Ben ra dau cho Thieu ta Nguyen c Xch tnh trng theo ve dinh Gia Long.  Toi nghiep Thieu ta Tnh Trng b xat xa bong may phut dai, e luon nh gia tr thieng lieng cua quoc ky va bon phan day dan knh trong. 

Lan th ba, Tong Thong oc tuan san Phap (neu khong lam t Le courrier du Viet Nam do nha bao Lefevre chu bien), lat trang chot co hnh Phat ai ln ep.  Anh co thay la c quoc gia nao ngoai c Phat Giao khong?.  Qua that khong thay c quoc gia.  Tong Thong co ve chua chat Mnh khuyen khch xay Phat ai to ln e the gii qua lai  ngoai khi nhan thc gia tr tam linh cua dan toc Viet Nam, the ma khong thay mot la c quoc gia bieu tng Viet Nam, nc nay la nc nao ay?.  Roi lay mot mieng bristol trang c 10X15 Tong Thong viet ngay bang but ch m o ch th nh sau .bat cau ton giao nao, khi treo c ton giao phai treo c quoc gia, theo ung ngh nh Bo Noi Vu a ban hanh.  Anh trao cho Ong ong  Ly e gi van th nhac nh rong rai.  Sau o khong lau xay ra vu c Phat Giao Hue, vu no ai Phat Thanh va a en cuoc phan loan cua mot so tng lanh tham tien ngay 1 thang 11 nam 1963 ma hau qua van con dai dang en nay.  Anh Le Chau Loc nh mai ch th nay nh cum t kha ac biet bat cau la ton giao nao, cach noi hi la thu xa, khac vi cach noi cua Anh bat ky la ton giao nao.

***

Tren ay la nhng mau truyen that ve Tong Thong Ngo nh Diem do Phao thu Le Chau Loc, S Quan Tuy Vien cua Tong Thong ke theo nhng g mat thay, tai nghe. Ngi viet ghi lai e nhng ai quan tam tm hieu ve Tong Thong Diem co tai lieu oc them hoac tuy nghi x dung. 

Anh Loc

Cam n Anh a chia se nhng ieu mat thay tai nghe luc Anh la S quan Tuy vien cua Tong Thong Ngo nh Diem.  oc nhng trang giay nay cung a giup chung toi xet lai nhieu van e.  Luc nao Anh cung gi ung t cach cua ngi Phao Thu ai dien cho binh chung co gan mot tram ngan ngi phuc vu di c: binh chung Phao Binh.

Chung toi hanh dien v Anh. 

***

L thư của ng Đổng L Quch Tng Đức gửi ng L Chu Lộc sau khi đ đọc bi viết 'Ni chuyện với Pho Thủ L Chu Lộc vể Cố Tổng Thống Ng Đnh Diệm'