Hà Nội Trong Tôi

 

     Nếu ngày xưa, “ Hằng năm cứ vào ngày cuối thu, khi lá vàng rụng nhiều, với bầu trời đầy sương thu và gió lạnh là ḷng… của Thanh Tịnh …lại nao nao nhớ đến buổi tựu trường…”;.th́ bây giờ,..mỗi khi nh́n hoặc nghe thấy bất cứ một cái ǵ dính dáng tới Hà Nội, ḷng tôi cũng nao nao có một càm giác bâng khuâng không kém!!!  V́ thế, mỗi khi nghe hoặc thấy một điều ǵ liên quan tới Hà Nội là tôi lại phải cố t́m xem hoặc đọc xem cho bằng được.

     Tôi c̣n nhớ rơ ràng cuộc di cư lần đầu, từ Hà Nội vào Sài G̣n năm 54, hồi đó khi chưa hết hạn 100 ngày di chuyển giữa Bắc và Nam, đài phát thanh Sài G̣n luôn luôn cho hát bài “Hướng về Hà Nội” của Hướng Dương :…”.Hà Nội ơi hướng về thành phố xa xôi, ánh đèn giăng mắc muôn nơi  áo mầu tung gió chơi vơi  Hà Nội ơi…”  không hiểu với mục đích ǵ?

     Để an ủi những tâm hồn lăng mạn của những người giầu t́nh cảm khi họ phải xa Hà Nội…hay là một mánh khóe của tụi ác ôn côn đồ Cộng Sản , chúng muốn lôi kéo trở lại những người đă trót ra đi không muốn ở lại với bọn chúng ???

 Sau này lại có một bài ca mới nữa về Hà Nội của Anh Bằng một chàng trai Hà Nội cũng vừa mới phải dứt áo ra đi để vào Nam t́m tự do. Tôi không nhớ tên tác giả bài này (1), tôi chỉ nhớ là bài đó có những câu …”Tôi xa Hà Nội năm lên mười tám khi vừa biết yêu..”. Lúc đó tôi đă 19 tuổi  và cũng chưa từng yêu ai, nên khi hát bài này một ḿnh tôi đă sửa lại lời ca một chút..”Tôi xa Hà Nội năm lên 19 chưa hề biết yêu…..”

     Tuy rằng tôi chưa hề yêu một cô gái Hà Thành nào cả nhưng tôi cũng không thể đành ḷng xa Hà Nội. Nơi tôi có biết bao là nhiêu kỷ niệm thời thơ ấu , Hà Nội với những hồ Gươm, hồ Halais, hồ Tây, hồ Trúc Bạch…với những đường Cổ Ngư ,đường Quan Thánh, đường Cửa Bắc, với những chợ Đồng Xuân, chợ Hôm, chợ Đủi, và những trường Nguyễn Trăi (trường Đồng Khánh tức là trường con gái cũ) các trường Đỗ Hữu Vị -tôi học ở cả hai trường D.H.Vị này. Trường Tiểu Học Đỗ Hữu Vị ở cuối Hàng Than và gần hồ Trúc Bạch, nơi tôi học những lớp Enfantin, Préparatoire rồi Moyen 1, Moyen 2 năm 1945 khi Nhật đảo chánh Pháp, và một trường Đào Hữu Vị nữa ở cạnh đường Cửa Bắc, hồi Pháp thuộc là trường École Normale Sup. sau này là trường Chu Văn An nơi tôi học những lớp Đệ Lục, Đệ Ngũ, và Đệ Tứ.

     .Năm 1952, tôi rời C.V.A. về Nguyễn Trăi, ở đây tôi là một cầu thủ đáng giá của trường về các môn bóng đá và bóng rổ. Ở trường này, tôi luôn luôn được dự những trận đấu bóng tại Sân Hàng Đẫy, một hai lần tại sân Mangin ở đường Cột Cờ hay tại sân Ếclaire ở đường Bờ Sông.  Về Bóng rổ chúng tôi luôn luôn thi đấu tại Sân Ṭa Thị Chính Hà Nội, cũng đôi khi tại những sân khác như Sân Chợ Gạo tại phố Hàng Khoai, sân của trường Albert Saraut. Trận đấu cuối cùng của chúng tôi tại Hà Nội là trận đấu với sinh viên của trường Đại học Hà Nội để khánh thành cái sân mới mở của trường Đại học này.

    Tóm lại, tôi phải đau đớn mà rời xa cái thành phố thân yêu này, cái thành phố có… nào là hồ Hoàn Kiếm với đền Ngọc Sơn và cầu Thê Húc và … những hàng liễu rủ xuống mặt nước trong xanh đầy thơ mộng , nào là hồ Halais yên tĩnh nằm tách biệt hẳn với Phố Huế ồn ào nhộn nhịp, nào là con đường Cổ Ngư với những hàng cây cao,mát, nằm giữa hồ Trúc Bạch và Hồ Tây…



                                              

    Nh́n lại bức ảnh về Sương Sớm Hồ Gươm, tôi lại nhớ đến những buổi sáng sớm mùa Thu, tôi đă phải …run run đạp chiếc xe đạp qua Hồ Gươm này để đến trường Chu Văn An, nằm trên đường Cửa Bắc. Nhà tôi ở số 29 đường Lư Thường Kiệt (Blvd Carreau), trước cửa Viễn Đông Bác Cổ Học Viện, rất gần trường Nguyễn Trăi, nhưng mấy năm trước niên khóa 53-54 tôi lại học ở CVA tận trên đường Đỗ Hữu Vị đường Thành ở Cửa Bắc thành ra phải qua hồ Hoàn Kiếm, mùa nóng cũng như mùa lạnh….

    Để t́m lại những kỷ niệm xưa về chốn ngàn năm văn vật đó, lúc đầu, không sách nào viết về Hà Nội mà tôi không đọc, không buổi họp mặt nào của những người Hà Nội mà tôi không đi. Nhưng phải thú thật rằng tôi đă gặp phải không ít những điều thất vọng.

     Trước hết tôi muốn nói đến một cuốn sách có tựa đề là “Phượng vẫn nở trên bầu trời Hà Nội” của bà Nguyễn Thị X, vợ của nhà văn Văn Y , bà này là chị một bà bạn của vợ tôi, nên dù là tôi đă không mua cuốn sách này,nhưng tôi cũng đă đọc qua v́ bà xă tôi đă bị tặng cuốn sách đó. Tôi nói rằng chúng tôi “bị” tặng v́…đáng lẽ theo như tên sách chúng tôi phải được thấy lại những h́nh ảnh thân thương của chốn cũ mỗi khi hoa phượng nở, đáng lẽ tôi phải thấy lại cái nhộn nhịp của mùa thi, cái không khí của những ngày sắp băi trường. Thông thường là vào dịp này các trường thường hay tổ chức những buổi “đại hội Hè”.  H́nh như Hè năm trước trường Chu Văn An có tổ chức một buổi đại hội như thế và trong đó Ban Hợp ca của  nhà trường có hợp ca bài Hè Về của thầy Hùng Lân.  Nhạc sĩ Hùng lân là giáo sư dạy nhạc của trường C.V.A. cũng như nhạc sĩ Chung Quân là giáo sư dạy nhạc của trường Trung học Nguyễn Trăi.  Hè năm đó thầy Lân đă soạn lại ḥa âm bài “Hè về”, lúc đó đă được nổi tiếng.  Thầy đích thân hướng dẫn ban hợp ca của trường luyện đi luyện lại nhiều lần,  lúc này tôi hăy c̣n là học sinh lớp Đệ Tứ của trường..nên tôi đă được nghe ban hợp ca của trường này hợp ca nhiều lần, nhưng cuối cùng h́nh như không được vừa ư với ban hợp ca hay v́ một lư do ǵ không biết, bài hợp ca này đă không được thầy Lân cho đem ra tŕnh diễn trong ngày đại hội băi trường năm đó. Tôi chỉ có thể nói là h́nh như thôi v́ thú thực rằng tôi cũng không nhớ đuợc rơ lắm là bài này có được tŕnh diễn hay không nữa, năm mươi mốt năm đă qua rồi c̣n ǵ !!! Nhưng dù có được đem ra tŕnh diễn ở ngày đại hội hay không th́ chúng tôi những học sinh của C.V.A.cũng đă được thưởng thức bản hợp ca này nhiều lần khi họ c̣n đang tập dượt trong căn pḥng lớn của nhà trường, nơi mà ở một đầu có thiết lập một cái sân khấu trong khi ở đầu kia nơi gần các lớp học th́ lại là nơi mấy bà vợ của những ông lao công trong trường đặt ra những quầy hàng để bán các thứ qùa bánh cho học sinh trứơc giờ vào học hoặc trong giờ chơi. Tiếng ca của họ vang vang lên tận những lớp học của chúng tôi nên ai cũng được nghe hết….V́  lúc này là những ngày cuối năm nên thầy Hiệu Trưởng Vũ Ngô Sán đă mặc nhiên chấp nhận điều này.

     Mùa phượng nở phải là mùa mà trai thanh gái lịch của Hà Thành phải kéo nhau ra hóng mát tại Hồ Gươm đi dạo mát quanh hồ, vào những quán dựng lên ở quanh bờ hồ để uống nước dừa …hoặc vào quán mụ Béo để ăn kem , ăn bánh tôm..,hay lên đường Cổ Ngư để bơi thuyền trên Hồ Tây ,bọn học sinh chúng tôi lúc dó chỉ thường lên đó để ăn bánh tôm ở phía bên hồ Trúc Bạch…

     Hoa phượng nở đỏ rực trên bầu trời Hà Nội cùng với tiếng ve sầu kêu ran ran suốt ngày hẳn đă in sâu vào tâm khảm của những người Hà Nội. Nhắc tới mầu hoa phượng là phải nhắc đến những liên hệ của nó trong thành phố mới đúng, đằng này trong quyển sách trên...

     Về cái “sang” cái “qúy” th́ tôi không muốn nói ra thôi chứ thực ra là gia đ́nh nhà tôi mới thực sự là ..sang, quư. Chúng tôi đúng ra là ḍng dơi con cháu nhà vua đó. Không phải là v́ tôi mang họ Nguyễn đâu, Nhà Nguyễn của vua Gia Long th́ có ǵ đáng hănh diện đâu mà phải vơ vào. Công của nhà Nguyễn có chăng th́ chỉ là mở đường cho người Pháp tiến vào Việt Nam qua ông Giám mục Bá Đa Lộc hoặc có  công diệt được dân Chiêm Thành cũng như chiếm được Thủy Chân Lạp của người Miên cùng với biết bao nhiêu là hành động không được nhân đạo cho lắm để ngày nay nhân dân Việt Nam ..lănh đủ!!!

     Không, chúng tôi ở một bậc cao hơn kia. Nói về ḍng dơi của gia đ́nh tôi th́ không ai trong nước Việt Nam này có thể phủ nhận được. thưc vậy ông tổ của chúng tôi là …18 đời Hùng Vương đó, điều này tôi không có khoe bậy phải không .

     Về sắc đẹp th́ chúng tôi phải thú thực là tôi không thể tự nói lên được,tất nhiên là không ai muốn tự nhận là ḿnh xấu, nhưng chúng tôi cũng không thể tự khen là ḿnh đẹp được dù rằng “Le Moi est toujours aimable” Tôi không muốn nói ở đây là chúng tôi rất đẹp, thực sự th́ tôi hồi xưa  cũng khá đẹp trai…nếu tôi không hơi có một chiều cao khiêm nhường và nhất là nếu tôi không bị hơi …c̣ng . Tôi nhắc lại là tôi bị hơi c̣ng chứ không phải là gù như anh bạn Trịnh Quốc Nghi người cùng học với tôi ở C.V.A. nhận xét và nói lên khi tôi điện thoại xuống Long Beach để liên lạc với  anh.  Hôm đó sau khi nghe tôi khai ra bản “Lư lịch trích ngang” xong, anh nói rằng “À tôi nhớ ra rồi, là Khôi gù người nhỏ con và chạy thoắt một cái rất nhanh để theo bóng có phải không ”.

     Tôi không muốn khoe khoang cái sắc đẹp của anh em chúng tôi để rồi có người biết chúng tôi lại phải lên tiếng phản đối. Tôi biết rằng tôi có thể nói đại là anh em chúng tôi ai cũng đẹp trai đẹp gái hết v́ tôi sẽ không dại ǵ mà đưa h́nh của chúng tôi vào bài này như anh chàng  cựu phi công có tên là Trường Xuân Lê Xuân Nhị… c̣n những người thực sự biết chúng tôi th́ …chắc không ai hơi đâu mà …lên tiếng,vạch trần cái láo lếu đó ra .

     Quyển  “Phượng vẫn nở trên bầu trời Hà Nội” đă là điều thất vọng đầu tiên của tôi về cái ảo tưởng là những ǵ viết về Hà Nội phải là đẹp đẽ lắm.

     Về những buổi họp của những người Hà Nội th́….Trong một buổi họp mặt tất niên của cựu học sinh C.V.A.dưới San Jose’vào năm “ chín mấy” khi tôi mới sang Mỹ được một hay hai năm ǵ đó và vợ chồng tôi được vợ chồng anh Trần Quang Lăng, nguyên Tổng Giám thị của trường Chu Văn An cho tới 1975, mời xuống dự. Trong buổi họp năm đó tôi thấy có cả mấy thầy cũ lúc đó đă khá già …như thầy Nguyễn văn Hiếu, thầy Nguyễn Khắc Kham…những người đă trên bẩy chục hoặc trên tám chín mươi cả, lúc đó tôi cũng đă gần sáu mươi rồi c̣n ǵ.  Tôi phải nói hơi kỹ về tuổi tác của mấy thầy v́ hôm đó có một mục “Giễu” và một anh tự xưng là cây giễu của C.V.A. đă lên giễu, chính cái điều mà anh chàng này…dĩ nhiên là trẻ tuổi hơn tôi nhiều..giễu làm cho tôi bất măn. Bất măn v́ câu chuyện tếu của anh ta có vẻ tục tĩu quá khiến cho mấy bà phải nhăn mặt lắc đầu. Anh chàng này chắc là đă sang Mỹ từ hồi nhỏ nên đă tưởng rằng mấy tṛ tếu của Mỹ là hay và có thể đem áp dụng cho Việt Nam được nên đă đem ra tŕnh diễn trước mặt những bậc thầy đă khá già của anh ta ….Nếu là trong  một buổi đại hội của các cựu quân nhân, hay cựu tù cải tạo th́ c̣n có thể chấp nhận được, đàng này lại là trong một đại hội của các cựu học sinh th́ lời diễu đó không thể tha thứ được. Bất cứ lời phát biểu nào trong một cuộc họp loại này phải có vẻ lịch sự và có văn hóa mới được chứ…. Tôi đă qúa lạc hậu hay là đă qúa bảo thủ nên đă không theo kịp đà tiến triển của thời buổi văn minh tiến bộ mới rồi chăng  ???.

      Kể từ buổi đó tôi không muốn dự những buổi họp tất niên loại này nữa. Măi tới năm ngoái tôi mới lại đi dự một buổi tất niên của cựu học sinh C.V.A. v́ tôi muốn xuống San Jose’ để gâp lại thầy Lê Văn Lâm người đă dậy chúng tôi môn Lư Hóa năm chúng tôi học lớp Đệ Nhất B3.  Trong dịp này tôi mới biết là anh Đinh Tiến Lăng cũng là một giáo sư của C.V.A. Trước kia tôi tưởng là anh chỉ dậy ở các trường tư thôi. Anh Đ T Lăng này là sinh viên từ Hà Nội vào nên anh ở trong Đại Học Xá Minh Mạng số 320 Minh Mạng  thuộc quận 5 Chợ Lớn, tôi quen anh khi tôi vào ở trong ĐHX này..

     May mắn cho tôi là c̣n những cuộc họp khác nữa như các buổi họp tất niên hay tân niên của các cựu học sinh và cựu giáo sư và nhân viên của trương Nguyễn Trăi, các buổi họp này được tổ chức ở dưới Westminster .Trong những cuộc họp này các cựu học sinh của chúng tôi tỏ ra rất dễ thương và chúng tôi nói chuyện rất đứng đắn về tin tức của những bạn bè c̣n ở lại. Đặc biệt là chúng tôi có nêu rơ trong bản nội qui là hội của chúng tôi chỉ là hội để trao đổi tin tưc với nhau chứ tuyệt đối không bàn về chính trị.

    Trong những buổi họp mặt này, những giáo sư người Hà Nội chúng tôi có dịp để nhắc lại vài kỷ niệm xưa cũ. Trong những người này th́ thầy Lê Văn Quưnh là cựu giáo sư của trường Nguyễn Trăi Hà Nội c̣n tôi và anh Đỗ Đ́nh Tuân lại là học sinh cũ của trường này ở Hà Nội. Giữa những học sinh cũ của Hà Nội với nhau th́ chúng tôi có nhiều kỷ niệm để nhắc với nhau lắm…..

     Đến đây tôi chợt nhớ tới một bài viết của ông Phan Lạc…ǵ đó (2) mà xin lỗi tôi quên mất tên rồi, trong đó ông ta nói là:…”Thanh niên Hà Nội năm 1954 là những chàng trai với những mái tóc bóng lộn brillantine” Không hiểu ông này có nhầm lẫn 1954 với 1945 không ? Vào năm đó tôi đă được 19 tuổi rồi, không hiểu có được coi là thanh niên chưa hay vẫn c̣n là trong tuổi thiếu niên ? trong nhà, anh em chúng tôi không bao giờ có một lọ brillantine nào cả  . Anh em chúng tôi đă vậy mà mấy người bạn của anh em chúng tôi cũng không có ai có cái đầu brillantine bóng lộn cả đâu. Trong những trường tôi học như Chu Văn An, Ngyễn Trăi và cả trong những trường như Albert Saraut, Puginier….các học sinh dàn anh của tôi trong những lớp trên.  Những lớp Đệ Nhị Đệ Nhất, Première, Terminale tôi cũng không thấy ai có những cái đầu như vậy. Nếu cho là học sinh th́ dù ở lớp nào đi nữa cũng chưa là “thanh niên” th́ mấy anh sinh Viên của Đại học Hà Nội th́ sao? Mấy anh này có phải là ai cũng chải đầu brillantine bóng lộn cả đâu. Chắc chắn là có một số thanh niên học sinh, sinh viên có những thói quen dùng brillantine như vậy nhưng nói là tất cả th́ ..không phải . Tuy nhiên cái điều này cũng chẳng có ǵ là đáng thắc mắc  lắm v́ cũng có thể là tôi sai v́ đă không chịu quan sát kỹ và nhất là …đúng hay sai th́ cũng không ảnh hưởng ǵ nhiều đến cái “h́nh dáng của Hà Nội”. Cái thất vọng nhất của tôi là …mới đây trong một lần nghe mấy bản nhạc qua một cái website của Hà Nội “bây giờ”,tôi thấy trong đó có đôi lời nói về Hà Nội….trong đó có một bài hát tên là ǵ th́ tôi không để ư mà chỉ nghe thấy hát những câu …mùa Thu Hà Nội…ta nhớ mùa Thu Hà Nội … của một tên cán bộ nói về những cái đẹp của Hà Nội…Anh ta nói giọng đặc Sè g̣n. Anh ta khai rằng anh ta đă ở nơi ngàn năm văn vật này từ khi được tập kết ra Bắc và nay th́ đang ở Sài G̣n . Anh ta nói là Hà Nội đă cho anh ta nhiều kỷ niệm, đă khiến anh ta trở thành nhạc sĩ và nay làm bài này để nhớ về Hà Nội…Có điều là bài ca này cũng không có ǵ là hay ho cả không thẻ sánh với các bài “Hướng về Hà Nội” hay bài “…Tôi xa Hà Nội năm lên mựi tám khi vừa biết yêu…”. Anh ta là nhạc sĩ Mộng Điệp th́ phải. Trong thực tế th́ anh cán bộ này là người đă ở Hà Nội tới hai chục năm; trong khi tôi th́ chỉ được ở nơi này có hơn mười năm và ngày nay tôi cũng như nhiều người Hà Nội khác th́ lại phải lưu lạc tản mác khắp bốn phương trời, trên mọi nẻo đường thế giới.

    Tôi có dược nghe mấy anh bị ra cải tạo tại miền Bắc nói lại rằng : Có một hôm, khi đi lao động tại một cánh rừng nào đó trên một “miền cao” ở ngoài Bắc, các anh đă được thấy có mấy người “bản xứ", những người này ăn mặc hơi khác những người Thượng ở đây, họ mặc những quần áo tuy đă cũ nhưng là quần áo kaki và ..các anh thấy họ nói chuyện với nhau bằng tiếng Pháp, các anh thấy lạ mới t́m cách bắt chuyện th́ mới biết rằng họ là những người …mà xưa kia là dân Hà Nội và là những công chức của chính quyền Quốc Gia hồi năm 54, họ đă trót dại ở lại để sau đó bị tập đoàn Hồ Chí Minh đẩy họ cùng với gia đ́nh ra khỏi thành phố, nhường lại nhà cửa cho những tên thống trị mới. Th́ ra sau Hiệp Định Genève chia cắt đất nước năm 1954, một phần dân Hà Thành như chúng tôi th́ vội vă di cư vào Nam, một phần th́ bị Chính quyền mới đẩy ra khỏi Thành Phố, chỉ c̣n lại một số nhỏ được ở lại mà thôi , trong đó có gia đ́nh của mấy anh bạn học cũ của tôi như gia d́nh anh Trần Hùng, con của họa sĩ NGYM trong Tự Lực Văn Đoàn…Tóm lại, phần lớn những người ở Hà Nội bây giờ là những người không phải là những người thực sự Hà Nội .

     Nếu ngày xưa h́nh như cụ Tản Đà Nguyẽn Khắc Hiếu có nói là …Muốn ăn ngon th́ phải có : Thức ăn ngon, nơi ăn ngon và nhất là phải có người ăn ngon th́ mới thực sự ngon…th́ bây giờ tôi cũng có thể nói rằng: Muốn là người Hà Nội th́ phải có cái phong cách của người Hà Nội. Cái phong cách này được thể hiện qua những h́nh thức như sau :

…Trước hết th́ giọng nói phải là dịu dàng êm dịu, đúng ra th́ phải là giọng Hà Nội nghĩa là một giọng của miền Bắc, dĩ nhiên.  Lời nói th́ phải ôn tồn lịch sự, khéo léo tránh những câu thô lỗ.  Ăn mặc th́ phải ăn mặc cho đứng đắn, không bao giờ mặc quần đùi, may ô hay mặc quần áo ngủ mà bước ra khỏi nhà dù chỉ là ra đầu phố để mua tờ báo chẳng hạn. Dĩ nhiên là ta nên tránh những lời nói, những lời mời đăi bôi của những người Hà Nội xưa, những lời nói không thật  …như khi được mời ăn mà ḿnh không muốn th́ chỉ nên nói là “Cảm ơn …xin anh chị cứ tự nhiên, lát nữa chúng tôi xin quay lại ”, chứ đừng nói là ..”chúng tôi vừa mới ăn xong “ trong khi thực sự th́ chúng tôi lại rất đang đói.

     Tới đây tôi mới thấy rơ cái tội trạng của tên già Hồ. Đúng là con qủy già này đă đưa cả nước Việt Nam trở lại thời kỳ “đồ đá”, làm cho những người Hà Nội cũ mất đi cái phong thái của người Hà Nội xưa. Thật vậy, vào năm 1982 sau khi tôi mới ra tù được ít tháng th́ ông bạn thân cũ của tôi ở Hà Nội vào Sài G̣n để họp hành ǵ đó và có ghé lại tôi chơi. Thấy anh ta mà tôi phát ngán, ngày xưa anh bạn Trần Hùng của tôi rất xinh trai nhưng khi gặp tôi năm đó th́ tệ quá …với bộ đồ bộ đội và cái nón cối sùm sụp trên đầu, ống quần th́ kẹp lại, một tay th́ dắt chiếc xe đạp…tôi thấy anh không giống ai hết….Bây giờ già rồi th́ dĩ nhiên không thể c̣n đẹp đẽ như ngày trước nữa nhưng ít ra nếu anh ta không ăn mặc như vậy th́ trông cũng không đến nỗi nào.

     Với thời gian th́ mọi vật đều phải thay đổi, tôi biết là ngay như tôi ngày nay, tôi cũng  không c̣n ǵ là người Hà Nội nữa, giọng nói của tôi tất nhiên không c̣n là giọng nói của người Hà Nội xưa, con người tôi cũng vậy, sau 6 năm trong các trại Cải Tạo bây giờ tôi trông bệ rạc rất nhiều tuy vậy cũng không bệ rạc qúa nhiều như anh bạn Trần Hùng của tôi dù anh ở bên phe chiến thắng nghĩa là không hề phải đi "cải tạo".

       Điều này làm tôi nhớ đến lời của một bà chị một ông bạn tôi bà Phạm Thị Tự Giáo sư của Đại Học Văn Khoa Sài G̣n. Khi tôi mới ra tù tôi có đến thăm bà và trong một câu chuyện nào đó tôi có nói là “Em muốn ra thăm lại Hà Nội qúa mà chưa có phương tiện” th́ bà nói ngay với tôi rằng “ Cậu không nên ra, nếu cậu muốn giữ cái bonne impressions về Hà Nội cũ th́ cậu không nên ra. Về phong cảnh th́ Hà Nội bây giờ bẩn thỉu và cũ rich nhà cửa đă từ lâu không được sơn sửa lại, c̣n người Hà Nội th́ bây giờ không c̣n là người Hà Nội cởi mở như ngày xưa nữa..họ ở dưới chế độ nghi kỵ quen rồi nên họ không dám thật ḷng với cậu đâu nhất là cậu lại phải đi cải tạo lâu đến như vậy. Tôi c̣n bà mẹ già ở ngoài đó th́ tôi phải ra chứ c̣n cậu th́ không nên.”….Nhiều người nói là ngoài đó bây giờ đă đổi khác rồi không c̣n như hồi đó nữa đâu, nhưng tôi vẫn không có ư định về thăm lại nơi đó nữa …dù là tôi vẫn nhớ Hà Nội sau năm mươi năm xa cách, và ngay cả với Sài G̣n, nói chung là với Việt Nam tôi sẽ không bao giờ về nữa khi chế độ cầm quyền hiện nay c̣n tồn tại. Tôi rất sợ nghe những lời tuyên truyền giả dối, nói láo trắng trợn của bọn chúng….Để vơi đi những niềm nhung nhớ đối với Hà Nội  xưa tôi chỉ c̣n biết ôn lại những kỷ niệm  trong ḷng ḿnh hoặc t́m những sách báo hay những ǵ nói tới nơi chốn cũ mà thôi,chứ nhất định tôi sẽ không trở về Hà Nội nữa.

     (1)       Anh bạn Vũ đ́nh Thiều của tôi cho biết …Bài Hà Nội sau này là của Anh Bằng , chứ không phải là của Hoàng Dương, và tên của bài đó là "Nỗi ḷng người đi" chứ không như anh Tạ Quang Khôi đă nói với tôi .                                      

Nguyễn Văn Khôi.
San Francisco ,ngày 07 tháng 12 năm 2004